Nắng nóng kéo dài không chỉ làm nhiệt độ nước ao tăng cao mà còn kéo theo hàng loạt biến động về môi trường nuôi. Khi chất lượng nước suy giảm, tôm dễ rơi vào trạng thái stress, giảm ăn, suy yếu sức khỏe và gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Hiểu rõ mối liên hệ này là cơ sở để người nuôi chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại trong mùa nắng nóng.
Nắng nóng tạo áp lực lên môi trường ao nuôi và sức khỏe tôm
Tôm là loài thủy sản biến nhiệt nên mọi hoạt động sinh trưởng đều phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường. Khi thời tiết nắng nóng kéo dài, đặc biệt trong những ngày nhiệt độ không khí liên tục ở mức cao, nhiệt độ nước ao cũng tăng theo, làm thay đổi các điều kiện sống của tôm. Nhiệt độ tăng khiến quá trình trao đổi chất của tôm diễn ra mạnh hơn, đồng nghĩa với việc nhu cầu oxy và năng lượng cũng lớn hơn. Tuy nhiên, nước ấm lại có khả năng hòa tan oxy thấp hơn nước mát. Sự mất cân bằng này khiến tôm dễ rơi vào trạng thái thiếu oxy, stress và giảm sức đề kháng.
Nắng nóng khiến nhu cầu oxy và năng lượng của tôm cũng lớn hơn
Bên cạnh đó, nắng nóng còn thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ, làm gia tăng khí độc như amoniac (NH₃) và hydro sulfide (H₂S), trong khi tảo phát triển mạnh vào ban ngày rồi tiêu thụ lượng lớn oxy vào ban đêm. Đây là nguyên nhân khiến nhiều ao nuôi xuất hiện tình trạng thiếu oxy vào rạng sáng – thời điểm tôm dễ bị sốc nhất.
Khi môi trường ao liên tục biến động, biểu hiện đầu tiên thường là tôm giảm ăn. Lượng thức ăn tiêu thụ giảm đồng nghĩa với tốc độ tăng trưởng chậm hơn, trong khi thức ăn dư thừa lại tiếp tục làm chất lượng nước xấu đi, tạo nên vòng luẩn quẩn giữa môi trường và sức khỏe vật nuôi.
Chủ động thích ứng để giảm rủi ro trong mùa nắng nóng
Stress kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến khả năng bắt mồi mà còn làm suy giảm chức năng gan tụy và hệ tiêu hóa của tôm. Đây là những cơ quan đóng vai trò quan trọng trong quá trình hấp thu dinh dưỡng, chuyển hóa năng lượng và tăng cường miễn dịch. Khi gan tụy hoạt động kém, tôm khó tận dụng dinh dưỡng từ thức ăn, chậm lớn và dễ hao hụt. Mặt khác, điều kiện nhiệt độ cao kết hợp với môi trường nước mất ổn định tạo cơ hội cho nhiều tác nhân gây bệnh phát triển. Các vi khuẩn thuộc giống Vibrio có thể gia tăng mật độ trong ao, làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh hoại tử gan tụy cấp (EMS/AHPND). Cùng với đó, những ao nuôi có sức khỏe đàn tôm suy giảm cũng dễ bị tác động bởi EHP, khiến tôm chậm lớn, kích cỡ không đồng đều và kéo dài thời gian nuôi.
Các hộ nuôi chủ động thích ứng để giảm rủi ro trong mùa nắng nóng
Điều đáng lưu ý là nắng nóng hiếm khi gây thiệt hại ngay lập tức. Thay vào đó, các tác động thường diễn ra âm thầm, bắt đầu từ sự thay đổi của môi trường nước, sau đó ảnh hưởng đến sinh lý, khả năng miễn dịch và cuối cùng làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh. Khi người nuôi nhận thấy tôm nổi đầu, giảm ăn hoặc tăng trưởng chậm thì sức khỏe đàn tôm có thể đã bị ảnh hưởng trong một thời gian.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng xuất hiện với tần suất và cường độ ngày càng lớn, việc thích ứng với điều kiện thời tiết cực đoan đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với nghề nuôi tôm. Theo dõi thường xuyên các chỉ tiêu môi trường, duy trì mực nước phù hợp, kiểm soát chất hữu cơ đáy ao, đảm bảo oxy hòa tan và điều chỉnh chế độ cho ăn theo diễn biến thời tiết là những giải pháp giúp giảm áp lực lên đàn tôm trong mùa nắng nóng. Đồng thời, việc tăng cường giám sát sức khỏe tôm để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường cũng góp phần hạn chế nguy cơ dịch bệnh và giảm thiểu thiệt hại.
Nuôi tôm thích ứng với biến đổi khí hậu là yêu cầu cấp thiết với ngành tôm Việt Nam
Trong điều kiện thời tiết ngày càng khó dự báo, quản lý tốt môi trường ao nuôi không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà còn là nền tảng để nâng cao hiệu quả và hướng tới phát triển bền vững ngành tôm./.
