Bất chấp thị trường nguyên liệu thế giới có thời điểm hạ nhiệt và năng lực sản xuất trong nước vẫn dư thừa lớn thì giá thức ăn tôm vẫn liên tục tăng. Chỉ tính riêng từ năm 2020 đến nay, thị trường thức ăn ngành tôm đã trải qua hơn 10 đợt tăng giá, đây là một tần suất dày đặc trong bối cảnh người nuôi ngày càng suy giảm sức chịu đựng chi phí.
Thức ăn tôm: Dư công suất, giá vẫn neo cao
Diễn biến giá cho thấy một chu kỳ bất lợi rõ nét. Năm 2023, giá thức ăn tôm tại nhiều tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long từng lên tới khoảng 44.000 đồng/kg. Đến năm 2025, khi giá nguyên liệu thế giới hạ nhiệt, mặt bằng giá chỉ giảm nhẹ từ 500 – 1.500 đồng/kg. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, giá lại quay đầu tăng mạnh.
23/24 doanh nghiệp sản xuất thức ăn cho tôm đã điều chỉnh tăng giá bán. Ảnh: GX
Chỉ trong nửa đầu năm 2026, các doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản đã ghi nhận 3 đợt điều chỉnh tăng giá liên tiếp đối với nhiều dòng cám tôm, hiện tăng thêm khoảng 1.200-1.500 đồng/kg. Hiện nay, giá thức ăn tôm thẻ chân trắng phổ biến dao động từ 30.500 – 40.000 đồng/kg, trong khi thức ăn tôm sú ở mức 34.000 – 42.000 đồng/kg, tùy hàm lượng đạm và dòng sản phẩm. Với thức ăn chiếm hơn 60% giá thành nuôi tôm, mỗi đợt tăng giá đều tác động trực tiếp đến lợi nhuận của người nuôi.
Theo báo cáo tại Hội nghị Quản lý thức ăn thủy sản và sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản năm 2025 của Cục Thủy sản và Kiểm ngư, công suất thiết kế của ngành thức ăn hỗn hợp cho tôm hiện đạt khoảng 2,31 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, sản lượng thực tế trong 10 tháng đầu năm 2025 chỉ đạt khoảng 1,2 triệu tấn, tương đương khoảng 52% công suất thiết kế. Điều này cho thấy năng lực sản xuất của ngành vẫn đang bị bỏ trống một phần lớn.
Giá tôm nguyên liệu đang chạm đáy trong khi giá thức ăn tăng liên tục. Ảnh: GX
Mỗi một đợt tăng giá đều tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất bởi thức ăn hiện chiếm khoảng 55 – 65% tổng chi phí nuôi tôm. Trong khi đó, giá tôm nguyên liệu lại không tăng tương ứng và đang chạm đáy do nhu cầu thị trường xuất khẩu chưa phục hồi hoàn toàn. Điều này đẩy người nuôi vào thế bất lợi khi chi phí đầu vào tăng nhanh, đầu ra phục hồi chậm.
Giá thức ăn tăng chỉ là một trong những “điểm nghẽn” của ngành tôm. Theo các chuyên gia, để giảm giá thành sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh, cần nhìn nhận toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguồn nguyên liệu đầu vào, con giống, hạ tầng vùng nuôi đến tổ chức sản xuất và xuất khẩu.
Xây dựng chuỗi giá trị tôm bền vững
Mỗi năm, ngành tôm Việt Nam mang về gần 5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu tôm lớn thứ ba thế giới, sau Ấn Độ và Ecuador. Tuy nhiên, để duy trì vị thế này trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc tăng sản lượng thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng và hướng tới phát triển bền vững.
Số liệu thương mại năm 2025 từ Tổng cục Hải quan cho thấy, Việt Nam đã chi hơn 4,58 tỷ USD để nhập khẩu thức ăn chăn nuôi và nguyên liệu. Tính riêng 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch nhập khẩu nhóm mặt hàng này đạt 2,2 tỷ USD. Các nguyên liệu chủ lực như khô đậu tương, ngô, lúa mì, bột cá… đều phụ thuộc vào thị trường quốc tế.
Việt Nam cần xây dựng được chuỗi giá trị ngành tôm bền vững để tháo gỡ được các điểm nghẽn
Điều này khiến giá thức ăn trong nước chịu tác động trực tiếp từ biến động giá nông sản toàn cầu, tỷ giá USD và chi phí logistics. Để hoàn thiện chuỗi giá trị, Việt Nam cần sớm xây dựng trung tâm tôm bố mẹ, trung tâm chọn giống, nghiên cứu di truyền và ngân hàng gen nhằm chủ động nguồn giống chất lượng cao, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành.
Về lâu dài, năng lực cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam phụ thuộc vào việc xây dựng một chuỗi giá trị đồng bộ, từ con giống, hạ tầng vùng nuôi, thức ăn, quy trình sản xuất đến chế biến và xuất khẩu. Khi giải quyết được những “điểm nghẽn” này, ngành tôm mới có thể giảm giá thành sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế./.
