Tăng trưởng bằng sản lượng không còn là lợi thế lâu dài. Để duy trì vị thế trên thị trường quốc tế, ngành tôm Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi để phát triển bền vững hơn.
Ngành tôm hiện nay không chỉ là mặt hàng xuất khẩu chủ lực mà còn là sinh kế của hàng triệu lao động ven biển. Giai đoạn 2010–2025 đánh dấu bước chuyển từ mở rộng diện tích sang nâng cao năng suất. Tôm thẻ chân trắng dần thay thế tôm sú, trở thành động lực chính nhờ khả năng nuôi thâm canh, năng suất cao. Các mô hình nuôi công nghệ cao, siêu thâm canh chỉ chiếm khoảng 20% diện tích nhưng đóng góp tới gần 80% sản lượng. Năm 2025, diện tích nuôi tôm nước lợ đạt khoảng 750.000 ha, sản lượng ước 1,29 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 4,6 tỷ USD, chiếm trên 40% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản.
Ngành tôm hiện nay không chỉ là mặt hàng xuất khẩu chủ lực mà còn là sinh kế của hàng triệu lao động ven biển
Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng đặt ra không ít thách thức. Ngành tôm Việt Nam đang chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, trong khi sản xuất trong nước vẫn phân tán, chi phí cao và gặp nhiều khó khăn trong đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhìn nhận, ngành tôm đang đối mặt với rủi ro kép từ môi trường và dịch bệnh. “Muốn phát triển bền vững, phải chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, trong đó kiểm soát môi trường và an toàn sinh học là điều kiện tiên quyết”, ông nhấn mạnh.
Trước thực tế đó, ngành đang chuyển đổi theo hướng “xanh hóa” sản xuất, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao. Các mô hình như Biofloc hay hệ thống tuần hoàn (RAS) được khuyến khích nhằm giảm tác động môi trường và nâng cao hiệu quả. Cùng với đó, các tiêu chuẩn như ASC, BAP, hữu cơ trở thành điều kiện quan trọng để mở rộng thị trường xuất khẩu.
Mô hình nuôi tôm công nghệ cao của một doanh nghiệp đầu tư tại tỉnh Bạc Liêu
Trong bối cảnh nhu cầu thủy sản toàn cầu tiếp tục tăng, ngành tôm Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Tuy nhiên, động lực tăng trưởng sẽ không còn đến từ mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng, mà từ chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Đầu tư hạ tầng vùng nuôi, tăng cường liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ và xây dựng vùng nuôi đạt chuẩn sẽ là nền tảng để tôm Việt giữ vững vị thế và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế./.
