Bệnh TPD (Translucent Post-larva disease) – mờ đục hậu ấu trùng đã và đang gieo rắc những nỗi kinh hoàng đối với ngành tôm Việt Nam khi gây ra tỷ lệ chết cao trên tôm và tốc độ lây lan nhanh chóng. Tuy nhiên bệnh TPD trên tôm hiện nay vẫn chưa có phương pháp đặc trị hiệu quả.
Tốc độ nhiễm bệnh nhanh và lây lan diện rộng
Là ngành hàng xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế biển, tôm nước lợ đang duy trì quy mô diện tích thả nuôi khoảng 740.000 ha, cho sản lượng vượt mức 1,2 triệu tấn mỗi năm và mang lại nguồn kim ngạch xuất khẩu bền vững từ 3,5-4 tỷ USD. Chuỗi giá trị này không chỉ đóng góp lớn cho ngân sách mà còn là chiếc phao sinh kế, tạo công ăn việc làm ổn định cho hàng triệu lao động tại các vùng cửa sông, ven biển khắp cả nước. Tuy nhiên, sự phát triển này đang bị ảnh hưởng trước làn sóng dịch bệnh phức tạp, làm gia tăng tỷ lệ hao hụt trong quá trình nuôi, kéo theo chi phí sản xuất tăng cao, làm suy giảm trực tiếp sức cạnh tranh của con tôm Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bệnh TPD trên tôm chủ yếu ảnh hưởng đến tôm giai đoạn 2 đến 15 ngày tuổi, được cho rằng do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus gây ra. Triệu chứng của bệnh TPD thường bao gồm tôm bị mờ đục, không ăn, và chết trong thời gian ngắn. Bệnh TPD có thể lây lan nhanh chóng trong môi trường nuôi tôm nếu không được kiểm soát. Các chủng vi khuẩn này phát triển nhanh trong khoảng độ mặn rộng trong dải độ mặn từ 10-35‰ và có xu hướng giảm độc lực khi độ mặn hạ xuống mức 5‰. Bệnh chủ yếu xuất hiện ở giai đoạn hậu ấu trùng từ PL4–PL7 và có thể gây tỷ lệ hao hụt rất cao trong các cơ sở sản xuất giống. Hiện tại, mầm bệnh TPD đã lan rộng và được phát hiện tại nhiều tỉnh thành trải dài từ Thanh Hóa, Ninh Bình, Quảng Ninh cho đến Cần Thơ, Cà Mau.
Ảnh hưởng của dịch bệnh khiến nuôi tôm nước lợ làm giảm sức cạnh tranh
Khi nhiễm bệnh TPD, tôm có biểu hiện phần thân sau (đuôi) chuyển màu trắng đục và vùng trắng lan dần về phía giữa thân. Tôm bơi yếu, phản xạ chậm, giảm ăn rõ rệt, thường tập trung ở đáy hoặc bơi lờ đờ gần thành bể. Sau khoảng 1-2 ngày, tôm bắt đầu chết rải rác; nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, tỷ lệ chết có thể lên tới 50-70%.
Bệnh mờ đục hậu ấu trùng TPD hiện được xem là một trong những bệnh mới nổi, gây nhiều lo ngại đối với hoạt động sản xuất giống tôm nước lợ.
Phòng bệnh hơn trị bệnh
Mầm bệnh TPD hiện nay được phát hiện chủ yếu trên tôm giống. Tôm giống khỏe mạnh, không có mầm bệnh sẽ có khả năng chống chịu bệnh tật tốt, tỷ lệ sống cao hơn. Do đó, khi mua tôm giống, cần lựa chọn những cơ sở uy tín, có nguồn gốc tôm giống rõ ràng và có giấy xét nghiệm âm tính với TPD trước khi tới ao nuôi. Mặt khác, thức ăn là tác nhân chính gây ra những thay đổi cho môi trường nước trong ao nuôi và ảnh hưởng đến việc tăng trưởng phát triển của tôm. Do đó cần lựa chọn những thức ăn có chất lượng tốt, đảm bảo dinh dưỡng toàn diện cho tôm. Nên ưu tiên thức ăn có thêm thành phần hỗ trợ phòng ngừa điều trị TPD. Người nuôi cũng cần kiểm soát chặt chẽ tổng thể quy trình nuôi, bao gồm việc kiểm soát chất lượng nước, nhiệt độ, độ PH, việc cho ăn,..
Cần chọn tôm giống nguồn gốc rõ ràng và có giấy xét nghiệm âm tính với TPD trước khi tới ao nuôi
Bên cạnh đó, việc thiết lập các hàng rào an toàn sinh học tại vùng nuôi cần được siết chặt. Khuyến khích người nuôi ứng dụng triệt để mô hình ao nuôi lót bạt nền đáy để dễ dàng thu gom chất thải, cách ly mầm bệnh tích tụ dưới bùn đất. Hệ thống ao lắng, ao lọc phải được thiết kế khoa học nhằm xử lý triệt để nguồn nước cấp đầu vào đạt chuẩn sạch trước khi đưa vào ao nuôi. Các biện pháp cơ học như lắp đặt lưới ngăn, chặn các loài giáp xác hoang dã như cua, còng có khả năng mang và phát tán mầm bệnh xâm nhập cũng cần được triển khai nghiêm ngặt.
Ứng dụng công nghệ sinh học và chuyển đổi số được xem là giải pháp bền vững trong phòng bệnh cho tôm. Việc sử dụng chế phẩm vi sinh giúp kiểm soát vi khuẩn gây hại, kết hợp bổ sung các vi chất tăng cường miễn dịch như Vitamin C, Beta-glucan giúp nâng cao sức đề kháng của tôm.
Nuôi tôm công nghệ cao ao bạt
Phòng ngừa bệnh TPD trên tôm có tầm quan trọng vượt trội so với việc chữa trị. Khi bệnh TPD đã bùng phát, việc chữa trị thường khó khăn và tốn kém, đồng thời không thể hoàn toàn loại bỏ được nguy cơ tái phát, gây hoang mang và thiệt hại lớn cho người nuôi tôm. Do đó, việc phòng ngừa bệnh TPD từ đầu giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh, giảm thiểu tổn thất về mặt kinh tế và bảo vệ môi trường./.
