Những năm gần đây tình hình dịch bệnh trên tôm nuôi tại Việt Nam diễn biến ngày càng phức tạp. Nếu như trước đây dịch bệnh mang tính cục bộ và theo mùa vụ thì nay dịch bệnh có xu hướng lan rộng nhiều khu vực và có thể bùng phát quanh năm.
Dịch bệnh không còn diễn biến theo mùa
Việt Nam có hơn 700.000 ha nuôi tôm với hai loài chủ yếu là tôm thẻ chân trắng và tôm sú. Việt Nam là nước sản xuất tôm sú hàng đầu thế giới với sản lượng khoảng 300.000 tấn mỗi năm. Đây là loài nuôi truyền thống của Việt Nam trong khi tôm thẻ chân trắng được nuôi ở nhiều tỉnh trong nước kể từ năm 2008. Các vùng nuôi chính tập trung ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. 5 tỉnh có diện tích nuôi tôm lớn nhất gồm Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Bến Tre và Kiên Giang.
Việt Nam có hơn 700.000 ha nuôi tôm với hai loài chủ yếu là tôm thẻ chân trắng và tôm sú
Trong những năm gần đây, các bệnh nguy hiểm như bệnh đốm trắng (WSSV), hoại tử gan tụy cấp (AHPND/EMS), vi bào tử trùng EHP, bệnh phân trắng hay bệnh đầu vàng vẫn liên tục xuất hiện tại nhiều vùng nuôi trọng điểm. Đáng chú ý, EHP và bệnh phân trắng đang có xu hướng gia tăng, khiến tôm chậm lớn, kéo dài thời gian nuôi, làm tăng hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) và giảm hiệu quả kinh tế.
Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về sản lượng, dịch bệnh còn khiến người nuôi phải tăng chi phí xử lý môi trường, bổ sung chế phẩm sinh học, thay nước và kéo dài thời gian nuôi. Nhiều hộ nuôi buộc phải thu hoạch sớm hoặc cải tạo ao nuôi giữa vụ, làm giảm đáng kể lợi nhuận. Theo các chuyên gia, sự gia tăng của dịch bệnh trên tôm đến từ nhiều nguyên nhân. Biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ, độ mặn và lượng mưa thay đổi thất thường, làm môi trường ao nuôi biến động mạnh và tạo điều kiện để mầm bệnh phát triển.
Các bệnh trên tôm ngày càng diễn biến phức tạp làm giảm hiệu quả kinh tế
Bên cạnh đó, mật độ nuôi ngày càng cao, chất lượng nguồn nước suy giảm, tích tụ chất hữu cơ ở đáy ao và việc chưa kiểm soát tốt con giống cũng làm tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh. Ở nhiều vùng nuôi, hệ thống cấp – thoát nước chưa được tách biệt, dẫn đến nguy cơ lây lan mầm bệnh giữa các ao và giữa các khu vực nuôi.
Ngoài ra, việc lạm dụng hóa chất và kháng sinh trong xử lý bệnh không chỉ làm giảm hiệu quả phòng trị mà còn tiềm ẩn nguy cơ tồn dư kháng sinh trong sản phẩm, ảnh hưởng đến khả năng xuất khẩu khi nhiều thị trường ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
Hướng đến mô hình nuôi an toàn và bền vững
Trong bối cảnh dịch bệnh ngày càng khó kiểm soát, nhiều chuyên gia cho rằng ngành tôm cần chuyển từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Thay vì phụ thuộc vào hóa chất hay kháng sinh, việc xây dựng hệ thống nuôi an toàn sinh học và quản lý sức khỏe tôm ngay từ đầu vụ được xem là giải pháp bền vững hơn.
Nhiều doanh nghiệp thức ăn thủy sản đang sản xuất nhiều chế phẩm sinh học hỗ trợ miễn dịch cho tôm
Nhiều doanh nghiệp thức ăn thủy sản hiện cũng đang đẩy mạnh nghiên cứu các dòng sản phẩm tích hợp giải pháp dinh dưỡng chức năng, kết hợp với enzyme, probiotics, prebiotics và các hoạt chất hỗ trợ miễn dịch nhằm giúp tôm tăng sức đề kháng, thích nghi tốt hơn trước các điều kiện bất lợi của môi trường.
Áp lực từ dịch bệnh sẽ còn tiếp tục gia tăng khi biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét và ngành tôm bước vào giai đoạn phát triển theo hướng thâm canh, công nghệ cao. Do đó, kiểm soát dịch bệnh không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của người nuôi mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung ứng giống, thức ăn, chế phẩm sinh học và chính người nuôi.
Ứng dụng các mô hình nuôi an toàn giúp ngành tôm Việt Nam phát triển bền vững
Việc đầu tư vào các giải pháp công nghệ, tăng cường quản lý môi trường, ứng dụng dinh dưỡng tiên tiến và xây dựng quy trình nuôi an toàn sinh học sẽ là nền tảng để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, nâng cao năng suất và hướng tới sự phát triển bền vững của ngành tôm Việt Nam trong những năm tới./.
