Hàm lượng protein (độ đạm) thường là chỉ tiêu đầu tiên được người nuôi quan tâm khi lựa chọn thức ăn cho tôm. Tuy nhiên, độ đạm cao không đồng nghĩa với hiệu quả nuôi cao. Giá trị thực của một loại thức ăn không chỉ nằm ở tỷ lệ protein, mà còn ở khả năng được tôm tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa thành tăng trưởng, góp phần tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả của cả vụ nuôi.
Độ đạm cao không đồng nghĩa với hiệu quả cao
Trong nhiều năm qua, không ít người nuôi vẫn quan niệm rằng thức ăn có hàm lượng protein càng cao thì tôm sẽ càng lớn nhanh. Đây là suy nghĩ dễ hiểu bởi protein là thành phần quan trọng tham gia vào quá trình hình thành cơ, phát triển mô và duy trì các hoạt động sống của tôm. Tuy nhiên, nhu cầu protein của tôm không cố định mà thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, mật độ nuôi và điều kiện môi trường.
Nhu cầu protein của tôm thay đổi theo từng giai đoạn phát triển, mật độ nuôi và điều kiện môi trường
Khi nhu cầu dinh dưỡng đã được đáp ứng, lượng protein bổ sung thêm không đồng nghĩa với việc tôm sẽ tiếp tục tăng trưởng nhanh hơn. Thay vào đó, phần protein dư thừa sẽ được chuyển hóa thành năng lượng hoặc đào thải ra ngoài. Quá trình này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng thức ăn mà còn làm gia tăng lượng hợp chất chứa nitơ trong ao nuôi. Khi tích tụ trong môi trường, các hợp chất này có thể chuyển hóa thành khí độc như amoniac (NH₃), ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khỏe của tôm.
Tôm thẻ chân trắng sử dụng Protein là nguồn năng lượng chính, tôm cần 1,8 – 3,8 g Protein/kg tôm/ngày nhằm duy trì hoạt động. Tôm lớn nhanh nếu được cung cấp ≥ 25g Protein/kg tôm/ngày ở giai đoạn nhỏ hoặc ≥ 45 g Protein/kg tôm/ngày ở size tôm 50 – 80 con/kg. Nói cách khác, nếu trong thức ăn sử dụng nguồn đạm trên, đảm bảo các thông số kỹ thuật của nguyên liệu, tỷ lệ phối trộn hợp lý giữa các thành phần trong thức ăn, sẽ đảm bảo đủ dinh dưỡng cho tôm phát triển. Ngược lại, nếu dùng nguồn đạm khác, hay đạm thực vật, sử dụng không phù hợp giai đoạn nuôi, mô hình nuôi, công nghệ nuôi…dù tăng đạm, hiệu quả sử dụng thức ăn của tôm không cao. Tôm chậm lớn, môi trường ô nhiễm, hệ số chuyển hoá thức ăn FCR cao.
Protein là nguồn năng lượng chính của tôm thẻ chân trắng
Điều này cũng lý giải vì sao có những loại thức ăn có độ đạm rất cao nhưng hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) lại chưa chắc tốt hơn. Nếu tôm không hấp thu và chuyển hóa hiệu quả lượng protein được cung cấp, người nuôi sẽ phải bỏ ra nhiều chi phí hơn nhưng giá trị thu lại không tương xứng. Độ đạm chỉ phản ánh lượng protein có trong thức ăn, chứ chưa phản ánh lượng protein thực sự được tôm sử dụng.
Hiệu quả của thức ăn được đo bằng cả vụ nuôi
Một loại thức ăn phù hợp cần đáp ứng đồng thời nhiều yếu tố như cân đối giữa protein và năng lượng, sử dụng nguyên liệu có chất lượng ổn định, có độ bền viên phù hợp để hạn chế thất thoát và được bổ sung các thành phần hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch khi cần thiết. Quan trọng hơn, thức ăn phải phù hợp với từng giai đoạn phát triển của tôm, từ ương gièo đến nuôi thương phẩm. Hiệu quả của thức ăn cuối cùng sẽ được phản ánh qua các chỉ tiêu như hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ sống và chi phí thức ăn để sản xuất một kilogram tôm thương phẩm. Đây mới là những yếu tố quyết định lợi nhuận của người nuôi.
Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp sản xuất thức ăn thủy sản cũng chuyển hướng từ việc cạnh tranh bằng hàm lượng protein sang phát triển các công thức dinh dưỡng cân bằng, tối ưu khả năng hấp thu và đáp ứng nhu cầu của từng giai đoạn nuôi tôm. Xu hướng này cho thấy mục tiêu không còn là nâng độ đạm bằng mọi giá, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng thức ăn và giảm chi phí sản xuất.
Sản phẩm thức ăn cho tôm hiện nay đã chuyển từ cạnh tranh protein sang dinh dưỡng cân bằng, tối ưu hấp thu
Đối với người nuôi, lựa chọn thức ăn vì thế cũng cần thay đổi theo hướng toàn diện hơn. Thay vì chỉ quan tâm đến một chỉ tiêu dinh dưỡng, cần xem xét đồng thời chất lượng nguyên liệu, khả năng tiêu hóa, sự phù hợp với từng giai đoạn phát triển và hiệu quả thực tế trong điều kiện nuôi. Khi thức ăn được sử dụng đúng cách và kết hợp với quản lý môi trường tốt, mỗi kilogram thức ăn sẽ tạo ra nhiều giá trị hơn, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững của nghề nuôi tôm./.
