Nuôi tôm vốn phụ thuộc chặt chẽ vào chất lượng môi trường nước. Tuy nhiên, khi nắng nóng kéo dài, mưa xuất hiện bất thường, độ mặn thay đổi nhanh hay nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng, thời tiết đang trở thành một biến số ngày càng khó lường trong mỗi vụ nuôi. Năm 2026, những cảnh báo về El Niño và thiếu hụt nguồn nước càng cho thấy người nuôi cần chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động quản lý môi trường ao.
Nắng nóng, mưa lớn và xâm nhập mặn làm môi trường ao biến động
Trong một vụ nuôi tôm, thời tiết không tác động đến con tôm theo một yếu tố duy nhất. Nắng nóng có thể làm nhiệt độ nước tăng, kéo theo sự thay đổi về nhu cầu oxy và hoạt động của hệ vi sinh trong ao. Trong khi đó, những trận mưa lớn có thể làm độ mặn và pH thay đổi nhanh, ảnh hưởng đến khả năng thích nghi của tôm.
Đặc biệt, sự thay đổi giữa các trạng thái thời tiết diễn ra trong thời gian ngắn khiến việc duy trì môi trường ổn định trở nên khó khăn hơn. Một ao nuôi có thể trải qua nhiều ngày nắng nóng, sau đó đột ngột xuất hiện mưa lớn. Khi lượng nước mưa lớn đổ xuống ao, các thông số như nhiệt độ, pH, độ mặn, độ kiềm và oxy hòa tan (DO) có thể biến động, trong khi tôm lại cần môi trường tương đối ổn định để sinh trưởng.
Thực tế tại Cà Mau trong năm 2026 cho thấy tác động của thời tiết đến sản xuất thủy sản đã được ghi nhận khá rõ. Theo thông tin từ ngành nông nghiệp địa phương, gần 3.800 ha thủy sản bị ảnh hưởng bởi nắng nóng và xâm nhập mặn từ đầu năm. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn duy trì sản xuất nhờ chủ động theo dõi môi trường, điều chỉnh mùa vụ và áp dụng các giải pháp kỹ thuật phù hợp.
Biến động của thời tiết khiến môi trường ao nuôi tôm khó duy trì sự ổn định
Không chỉ nắng nóng, mưa dông cũng tạo ra áp lực lớn cho ao nuôi. Sau những trận mưa lớn, nước mưa có thể làm giảm độ mặn và thay đổi pH, trong khi sự phân tầng nước và biến động oxy cũng cần được theo dõi chặt chẽ. Vì vậy, người nuôi không nên chỉ quan tâm đến nhiệt độ không khí mà cần quan sát diễn biến của môi trường nước trong ao.
Một yếu tố đáng chú ý khác trong năm 2026 là diễn biến của ENSO. Tháng 4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo El Niño có khả năng hình thành trong khoảng tháng 6-8/2026 với xác suất 80-90%, đồng thời cảnh báo nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027.
Đến tháng 9/2026, Cà Mau tiếp tục được cảnh báo về khả năng El Niño mạnh đến rất mạnh trong giai đoạn tháng 9-11, với khả năng tháng 10-12 đạt cường độ rất mạnh. Dự báo mùa mưa năm 2026 có thể kết thúc sớm, tổng lượng mưa thiếu hụt trên 50% so với trung bình nhiều năm và nguồn nước mặt có thể suy giảm 50-70%.
Những diễn biến này cho thấy thời tiết không còn là yếu tố có thể xem xét ở đầu vụ rồi bỏ qua. Người nuôi cần theo dõi liên tục trong suốt quá trình nuôi.
Chủ động quản lý môi trường để giảm rủi ro cho vụ tôm
Theo số liệu của Cục Thống kê, 8 tháng năm 2026, sản lượng tôm thẻ chân trắng của Việt Nam đạt khoảng 806.000 tấn, tăng 8,7% và tôm sú đạt khoảng 230.000 tấn, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy nuôi tôm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng kiểm soát rủi ro trong sản xuất. Khi thời tiết khó đoán, mục tiêu không nhất thiết là kiểm soát thời tiết mà là tăng khả năng thích ứng của ao nuôi trước những thay đổi của thời tiết.
Trước hết, người nuôi cần duy trì thói quen kiểm tra các chỉ tiêu môi trường quan trọng. Việc đo nhiệt độ, pH, độ mặn, độ kiềm và DO theo thời điểm cố định giúp phát hiện xu hướng biến động sớm hơn thay vì chờ đến khi tôm có biểu hiện bất thường. Sau mưa, cần đặc biệt chú ý đến pH, độ mặn và độ kiềm. Trong những giai đoạn nắng nóng kéo dài, oxy hòa tan và nhiệt độ nước cần được theo dõi thường xuyên hơn. Việc tăng cường sục khí, quản lý mật độ tảo và kiểm soát chất hữu cơ đáy ao cũng có ý nghĩa trong việc duy trì môi trường ổn định.
Nguồn nước cũng cần được chuẩn bị từ trước. Trong bối cảnh các cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027, người nuôi cần chủ động tính toán khả năng cấp và dự trữ nước cho ao. Với những khu vực chịu ảnh hưởng rõ của độ mặn, việc theo dõi nguồn nước đầu vào càng trở nên quan trọng.
Nuôi tôm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về khả năng kiểm soát rủi ro trong sản xuất.
Bên cạnh đó, thời tiết biến động cũng đặt ra yêu cầu đối với quản lý thức ăn và sức khỏe tôm. Khi môi trường thay đổi, khả năng bắt mồi và tiêu hóa của tôm có thể bị ảnh hưởng. Người nuôi cần quan sát lượng ăn thực tế để điều chỉnh phù hợp, hạn chế thức ăn dư thừa làm gia tăng chất hữu cơ trong ao.
Ở góc độ rộng hơn, doanh nghiệp cung cấp thức ăn thủy sản, con giống, chế phẩm và các giải pháp kỹ thuật cũng có vai trò đồng hành với người nuôi trong bối cảnh thời tiết ngày càng khó dự đoán. Việc cung cấp hướng dẫn sử dụng, thông tin kỹ thuật và hỗ trợ theo dõi vụ nuôi có thể giúp người nuôi đưa ra quyết định phù hợp hơn với từng điều kiện thực tế.
Khi thời tiết trở thành một biến số khó đoán, khả năng quan sát sớm, ghi nhận dữ liệu và điều chỉnh kịp thời sẽ ngày càng quan trọng. Một vụ tôm hiệu quả vì thế không chỉ bắt đầu từ con giống tốt hay thức ăn phù hợp, mà còn bắt đầu từ việc hiểu thời tiết, theo dõi môi trường và chuẩn bị phương án trước khi biến động xảy ra./.
