Tài chính xanh dương đang mở thêm một kênh huy động vốn cho các hoạt động kinh tế gắn với biển, nước và phát triển bền vững. Với đặc thù sản xuất phụ thuộc vào tài nguyên nước và hệ sinh thái ven biển, ngành tôm Việt Nam có nhiều dư địa để tiếp cận dòng vốn này, nếu đẩy nhanh quá trình chuyển đổi và chuẩn hóa các tiêu chí xanh.
Dòng vốn xanh dương đang mở rộng
Tài chính xanh dương (blue finance) đang dần trở thành một kênh huy động nguồn lực đáng chú ý tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Theo ông Benedict Tan, Giám đốc Chương trình Hatch Blue tại Singapore, từ năm 2020 đến tháng 9/2026, khu vực đã huy động khoảng 5 tỷ USD thông qua các khoản vay và trái phiếu xanh dương. Quy mô này cho thấy nguồn vốn dành cho các hoạt động gắn với đại dương và phát triển bền vững đang từng bước hình thành một thị trường riêng, thay vì chỉ dừng ở những chương trình tài trợ quy mô nhỏ.
Tại Việt Nam, thị trường tài chính xanh dương vẫn đang ở giai đoạn đầu nhưng đã xuất hiện những giao dịch tiên phong. Năm 2024, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) đầu tư 25 triệu USD vào trái phiếu xanh dương do một ngân hàng phát hành. Theo IFC, đây là trái phiếu xanh dương đầu tiên tại Việt Nam, hướng tới tài trợ các hoạt động bền vững liên quan đến đại dương và nước, trong đó có nuôi trồng và khai thác thủy sản.
Mạng lưới cảng biển phát triển giúp thúc đẩy tài chính xanh dương phát triển ở Việt Nam
Khoản đầu tư 25 triệu USD có thể chưa lớn nếu đặt cạnh khoảng 5 tỷ USD vốn xanh dương được huy động trong khu vực. Tuy nhiên, với Việt Nam, giao dịch này có ý nghĩa như một bước mở đầu cho việc đưa các công cụ tài chính gắn với biển và nước vào thị trường vốn trong nước.
Đối với ngành thủy sản nói chung và ngành tôm nói riêng, đây là tín hiệu đáng chú ý. Bởi khác với nhiều lĩnh vực sản xuất khác, hoạt động nuôi tôm gắn trực tiếp với nguồn nước, vùng ven biển, hệ sinh thái và sinh kế của cộng đồng. Những yêu cầu về sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chất thải, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng trở thành một phần của quá trình nâng cao sức cạnh tranh.
Ngành tôm có gì để tiếp cận vốn xanh?
Cơ hội tiếp cận vốn xanh không nằm ở việc một dự án được gắn nhãn “xanh”, mà ở khả năng chứng minh dự án tạo ra những tác động môi trường và xã hội có thể đo lường. Đây cũng là điểm mà ngành tôm cần thay đổi cách tiếp cận. Những mô hình đang được ngành tôm quan tâm có thể trở thành nền tảng cho quá trình này. Chẳng hạn, nuôi tôm tuần hoàn giúp giảm nhu cầu thay nước; hệ thống quan trắc tự động hỗ trợ kiểm soát môi trường và sử dụng đầu vào chính xác hơn; các giải pháp tiết kiệm năng lượng có thể giảm chi phí vận hành và phát thải; quản lý thức ăn tốt hơn vừa cải thiện hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), vừa hạn chế lượng chất hữu cơ đưa xuống ao. Khi những hiệu quả này được lượng hóa, chúng không chỉ mang lại lợi ích về mặt kỹ thuật mà còn tạo ra dữ liệu để doanh nghiệp chứng minh mức độ đáp ứng các tiêu chí xanh.
Tôm Việt Nam có nhiều cơ hội để tiếp cận vốn xanh
Đặc biệt, với ngành tôm xuất khẩu, quá trình này còn có ý nghĩa ở nhiều khía cạnh. Các thị trường ngày càng quan tâm đến dấu chân môi trường, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của chuỗi cung ứng. Vì vậy, đầu tư cho sản xuất xanh không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn mới mà còn góp phần đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao từ thị trường quốc tế.
Nói cách khác, vốn xanh có thể trở thành một phần của vòng tròn mới: đầu tư vào công nghệ và mô hình sản xuất bền vững giúp giảm tác động môi trường; kết quả được đo lường và chứng minh tạo cơ sở tiếp cận vốn; nguồn vốn tiếp tục được sử dụng để mở rộng chuyển đổi xanh.
Chuẩn hóa để biến cơ hội thành nguồn vốn
Thị trường tài chính xanh dương tại Việt Nam mới bắt đầu, nhưng sự xuất hiện của những giao dịch tiên phong cho thấy một kênh vốn mới đang dần hình thành. Với ngành tôm, cơ hội không chỉ nằm ở việc huy động thêm tiền cho sản xuất, mà còn ở khả năng biến quá trình chuyển đổi xanh thành một lợi thế về tài chính và cạnh tranh.
Ở cấp độ ngành, đây cũng là lúc cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp tôm, tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và các tổ chức quốc tế để hình thành những mô hình tài chính phù hợp với đặc thù sản xuất. Thay vì mỗi doanh nghiệp tự xây dựng một bộ tiêu chí riêng, việc tham chiếu các khung tài chính xanh và xanh dương quốc tế có thể giúp quá trình tiếp cận vốn minh bạch và thuận lợi hơn.
Mô hình nuôi tôm công nghệ cao tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải sẽ là cơ sở để kết nối với dòng vốn xanh
Nếu các mô hình nuôi tôm tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và hạn chế tác động đến môi trường được chuẩn hóa, đo lường và chứng minh hiệu quả, ngành tôm sẽ có thêm cơ sở để kết nối với dòng vốn xanh trong nước và quốc tế. Khi đó, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu của thị trường mà có thể trở thành một phương thức mở rộng nguồn lực cho tăng trưởng dài hạn của ngành tôm Việt Nam./.
