Nuôi tôm tuần hoàn đang được quan tâm khi ngành tôm Việt Nam bước vào giai đoạn vừa tăng sản lượng, vừa phải kiểm soát chi phí, môi trường và yêu cầu phát triển bền vững. Thay vì xem nước thải, bùn đáy, đầu và vỏ tôm là phần phải xử lý sau cùng, mô hình kinh tế tuần hoàn đặt ra một cách tiếp cận khác: giảm chất thải ngay trong quá trình sản xuất, tái sử dụng nguồn lực và biến phụ phẩm thành đầu vào cho một chu trình mới.
Nuôi tôm tuần hoàn không chỉ là xử lý chất thải
Trong nuôi tôm thâm canh và siêu thâm canh, nước, thức ăn, điện năng và vật tư được sử dụng với cường độ cao. Một phần dinh dưỡng từ thức ăn được tôm hấp thụ để tăng trưởng, nhưng phần còn lại có thể tồn tại trong nước, chất rắn lơ lửng hoặc bùn đáy. Nếu không được quản lý tốt, đây có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm và làm gia tăng chi phí xử lý.
Chính vì vậy, nuôi tôm tuần hoàn không đơn thuần là xây dựng một hệ thống xử lý nước sau khi nước đã thải ra. Cốt lõi của mô hình là thiết kế lại toàn bộ quá trình sản xuất để giảm lượng tài nguyên sử dụng và kéo dài vòng đời của chúng.
Mô hình nuôi tôm tuần hoàn nước Growmax được doanh nghiệp đầu tư triển khai tại các vùng nuôi hướng tới tiết kiệm tài nguyên đất và nước
Một ví dụ được triển khai tại Việt Nam là mô hình nuôi tôm công nghệ cao tuần hoàn nước của GrowMax. Theo GrowMax, mô hình được nghiên cứu và thực nghiệm tại các vùng nuôi của doanh nghiệp, hướng tới việc tiết kiệm tài nguyên đất và nước, hạn chế thay nước, giảm vật tư xử lý nước và kiểm soát dịch bệnh. Doanh nghiệp cho biết đến nay đã có hơn 500 khách hàng và hơn 1.200 ao nuôi trên cả nước áp dụng mô hình này.
Điểm đáng chú ý của mô hình là không đòi hỏi diện tích ao nuôi quá lớn. Việc tổ chức hệ thống theo hướng tuần hoàn giúp người nuôi chủ động hơn với nguồn nước, hạn chế phụ thuộc vào nguồn nước bên ngoài và giảm nguy cơ đưa các yếu tố bất lợi từ môi trường bên ngoài vào khu nuôi. GrowMax cho hay, môi trường nước ổn định cũng góp phần giúp tôm khỏe mạnh và hạn chế nguy cơ dịch bệnh.
Việc hạn chế thay nước có thể giúp giảm chi phí bơm, cấp nước và xử lý nước. Đồng thời, khi môi trường được kiểm soát tốt hơn, người nuôi có thể hướng tới việc tăng số vụ nuôi trong năm trên cùng một diện tích, thay vì mở rộng diện tích để tăng sản lượng.
Khi chất thải có thể trở thành nguồn tài nguyên mới của ngành tôm
Kinh tế tuần hoàn đang mở ra cách tiếp cận mới cho ngành tôm, thay vì xem nước thải, bùn đáy hay phụ phẩm chế biến là phần phải loại bỏ, các nguồn này có thể được thu hồi, xử lý và tái sử dụng để tạo thêm giá trị.
Trong nuôi tôm, nước sau xử lý có thể được tuần hoàn trở lại hệ thống, giúp giảm nhu cầu cấp nước mới và hạn chế lượng nước thải ra môi trường. Cùng với đó, bùn đáy cần được thu gom, xử lý phù hợp và đánh giá trước khi tái sử dụng, nhằm tránh phát sinh rủi ro về mầm bệnh và ô nhiễm.
Ở khâu chế biến, đầu và vỏ tôm là nguồn phụ phẩm có tiềm năng lớn. Các thành phần này có thể được khai thác để sản xuất chitin, chitosan, nguyên liệu thức ăn, phân bón hoặc các sản phẩm sinh học tùy theo công nghệ và tiêu chuẩn áp dụng.
Đầu và vỏ tôm ở khâu chế biến là nguồn phụ phẩm có tiềm năng lớn
Tuy nhiên, giá trị của kinh tế tuần hoàn không chỉ nằm ở việc xử lý chất thải sau khi phát sinh. Giảm chất thải ngay từ đầu mới là yếu tố quan trọng. Kiểm soát tốt lượng thức ăn, sử dụng nước hiệu quả, giảm thất thoát và phân loại phụ phẩm ngay tại nguồn sẽ giúp tăng khả năng tái sử dụng và giảm chi phí xử lý.
Để làm được điều đó ở quy mô ngành, cần có sự kết nối giữa người nuôi, nhà máy chế biến, doanh nghiệp công nghệ, đơn vị xử lý và thị trường. Khi các mắt xích này cùng tham gia, những thứ từng được xem là chất thải có thể trở thành nguyên liệu cho một chu trình sản xuất mới.
Với ngành tôm Việt Nam, đây không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường mà còn là cơ hội giảm lãng phí tài nguyên, tối ưu chi phí và tạo thêm giá trị từ cùng một nguồn nguyên liệu./.
