Ngày 24/9/2026, I’m Shrimp Farm 5 tại tỉnh Phang Nga, Thái Lan trở thành một trong những trang trại tôm đầu tiên tại nước này đạt chứng nhận theo ASC Farm Standard mới. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở chứng nhận, mà còn ở cách trang trại tiếp cận quá trình này: rà soát lại phương thức quản lý, củng cố hệ thống ghi chép và sử dụng dữ liệu để hỗ trợ các quyết định trong hoạt động hằng ngày. Đây có thể được xem là bài toán mới mà ngành tôm Việt Nam cần tìm lời giải.
Dữ liệu đang thay đổi cách nuôi tôm
Tiêu chuẩn ASC (Aquaculture Stewardship Council – Hội đồng Quản lý Nuôi trồng Thủy sản) là chứng nhận quốc tế uy tín và khắt khe nhất dành cho ngành nuôi tôm bền vững, nhằm bảo vệ môi trường, sinh thái và trách nhiệm xã hội.
Việc Thái Lan nhận tiêu chuẩn ASC diễn ra trong bối cảnh ASC đang từng bước triển khai bộ tiêu chuẩn thống nhất cho nuôi trồng thủy sản trên toàn cầu. Theo ASC, trang trại này có quy mô khoảng 32,03 ha, gồm 11 ao nuôi với tổng diện tích khoảng 11,06 ha và công suất sản xuất khoảng 700-900 tấn tôm/năm khi vận hành đầy đủ. Trang trại cũng vận hành hệ thống quản lý nước tuần hoàn khép kín, trong đó nước được xử lý và tái sử dụng trong trang trại.
Trang trại tôm I’m Shrimp Farm 5 tại tỉnh Phang Nga, Thái Lan đạt chứng nhận theo ASC Farm Standard mới. Ảnh: ASC
Điểm đáng chú ý của ASC Farm Standard là tiêu chuẩn mới không chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng mà mở rộng yêu cầu sang cách một trang trại được quản lý. ASC cho biết Farm Standard mới được xây dựng trên bốn nhóm nguyên tắc, bao gồm quản lý trang trại, môi trường, con người và sức khỏe, phúc lợi động vật. Bộ tiêu chuẩn được xây dựng nhằm tạo một khuôn khổ chung cho các loài thủy sản thay vì duy trì 12 bộ tiêu chuẩn riêng theo từng nhóm loài. Trong đó, quản lý và truy xuất nguồn gốc được đặt ở vị trí quan trọng.
Bộ tiêu chuẩn cũng đưa ra lộ trình đối với việc sử dụng tôm giống có nguồn gốc từ tôm bố mẹ không bị cắt cuống mắt để kích thích sinh sản. Trong khâu thu hoạch, các yêu cầu liên quan đến phương pháp kiểm soát nhiệt độ cũng được quy định cụ thể. Đây là những vấn đề đòi hỏi doanh nghiệp phải quan tâm đến phúc lợi động vật ngay từ khâu sản xuất giống.
Ngành tôm Việt Nam cần nâng cấp cách quản lý ao nuôi
Theo ASC Farm Standard, cơ sở được chứng nhận phải có hệ thống truy xuất để bảo đảm con giống được truy ngược về nhà cung cấp, các lô sản phẩm được nhận diện và sản phẩm chứng nhận được phân biệt với sản phẩm chưa chứng nhận. Đối với ngành tôm, điều này đặt ra một yêu cầu lớn hơn: không chỉ sản xuất tốt mà còn phải chứng minh được mình đã sản xuất như thế nào. Đây là điểm mà các hộ nuôi và doanh nghiệp Việt Nam có thể bắt đầu chuẩn bị ngay cả khi chưa đặt mục tiêu chứng nhận.
Một trang trại có thể bắt đầu bằng việc chuẩn hóa nhật ký ao nuôi. Mỗi ao có một hồ sơ riêng; các thông tin về con giống, ngày thả, mật độ, thức ăn, sản phẩm sử dụng, chất lượng nước, tình trạng sức khỏe, tỷ lệ sống và thu hoạch được ghi nhận theo từng giai đoạn.
Với doanh nghiệp sản xuất thức ăn, câu chuyện cũng không nằm ngoài chuỗi này. Thông tin về sản phẩm, mã lô, nguồn nguyên liệu và quá trình phân phối có thể trở thành một phần dữ liệu đầu vào của chuỗi truy xuất. Khi người nuôi lưu lại thông tin thức ăn sử dụng trong từng ao, doanh nghiệp cũng có thêm cơ sở để đồng hành về kỹ thuật và đánh giá hiệu quả sử dụng sản phẩm.
Mô hình nuôi tôm tuần hoàn nước ít thay nước được xem như một hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần quản lý môi trường và sử dụng tài nguyên mà ASC đang thúc đẩy.
Một thay đổi khác đáng chú ý là ASC Farm Standard đưa sức khỏe và phúc lợi động vật thành một nguyên tắc riêng. ASC cho rằng quản lý sức khỏe và phúc lợi cần được nhìn nhận một cách toàn diện, gắn với điều kiện sống, khả năng thích nghi và việc giảm thiểu những rủi ro ảnh hưởng đến vật nuôi. Đối với tôm, điều này đồng nghĩa với việc các vấn đề như mật độ, chất lượng nước, sức khỏe, phương pháp chăm sóc và thu hoạch ngày càng được nhìn nhận trong một hệ thống quản lý tổng thể.
Ngành tôm Việt Nam chưa nhất thiết phải chờ đến khi các yêu cầu quốc tế trở thành bắt buộc mới bắt đầu thay đổi. Việc chuẩn hóa dữ liệu ngay từ ao nuôi có thể mang lại lợi ích trước mắt: giúp người nuôi hiểu vụ nuôi của mình tốt hơn, phát hiện bất thường sớm hơn và có cơ sở để điều chỉnh những quyết định ở vụ sau
ASC hiện đã lùi thời điểm bắt buộc chuyển sang Farm Standard mới đến 1/5/2028, tạo thêm thời gian để các trang trại chuẩn bị hệ thống quản lý và thích ứng với những yêu cầu mới. Với ngành tôm Việt Nam, khoảng thời gian này có thể được nhìn nhận không chỉ là thời gian chuẩn bị cho một bộ tiêu chuẩn, mà còn là cơ hội để nâng cấp cách quản lý ao nuôi./.
